เชียงดาว เมืองแห่งการเรียนรู้คือโอกาส

     ท่ามกลางบริบทพื้นที่อันเป็นเอกลักษณ์ของอำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเต็มไปด้วยความหลากหลายทางวัฒนธรรม กลุ่มชาติพันธุ์ และภูมิประเทศที่โอบล้อมด้วยขุนเขา วันนี้เราได้รู้จักกับสำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอเชียงดาว ผู้ที่เข้ามาเป็นส่วนสำคัญที่ได้พลิกบทบาทการจัดการศึกษาจากการเรียนรู้ในรูปแบบเดิม ไปสู่การขับเคลื่อน "เชียงดาว เมืองแห่งการเรียนรู้" ที่มุ่งสร้างโอกาส พัฒนาศักยภาพคน และตอบโจทย์ความท้าทายใหม่ ๆ ของเยาวชนและผู้คนของเชียงดาวได้

เปิดประตูห้องเรียนชีวิต: บรรยากาศและการเปลี่ยนแปลงที่สัมผัสได้
    เมื่อก้าวเข้าสู่ สกร.อำเภอเชียงดาว ภาพที่เราคุ้นตาอาจเคยเป็นเพียงห้องเรียนที่ดูเงียบเหงา แต่กลับมาหนาแน่นด้วยเยาวชนหรือสำหรับคนที่พลาดโอกาสการศึกษาเข้ามานั่งให้ครบชั่วโมงแล้วรับใบงานกลับบ้าานเพียงเพื่อให้กิจกรรมการเรียนได้พอผ่าน ๆ ไป นั่นอาจเป็นภาพจำที่เราคุ้นกันในอดีต แต่วันนี้ บรรยากาศนั้นได้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ที่นี่เต็มไปด้วยชีวิตชีวาของน้อง ๆ เยาวชนและรวมถึงคนหลากหลายช่วงวัย ที่ต่างก็ตั้งใจบริหารเวลาที่มีที่ต้องทำงานหาเงินเลี้ยงปากท้อง แต่ก็ยังตั้งความหวังต่อการศึกษาเพื่อที่จะพัฒนาทุนชีวิตของตัวเองให้เพิ่มพูนขึ้น 
     เราจะพบว่า ถึงแม้หลายคนเหนื่อยล้าจากงานมาทั้งอาทิตย์ แตในวันหยุดก็ยังคงมุ่งหน้ามาร่วมตัวกันที่นี่ ด้วยแวสายที่เปลี่ยนไป เป็นแววตาที่เริ่มตระหนักรู้ว่า “ความรู้” ไม่ใช่แค่กระดาษใบผ่านทาง แต่คือเข็มทิศชีวิตที่จะพาพวกเขาหลุดพ้นจากความยากลำบาก และสร้างความมั่นคงให้ครอบครัวได้จริง ๆ 
การเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนผ่านมุมมองอันมุ่งมั่นของผู้อำนวยการหญิงผู้ขับเคลื่อนพื้นที่ โดยผ.อ.ศิรพัชร์ วรเศรษฐกุลไชย ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอเชียงดาว ที่สะท้อนหัวใจของการทำงานไว้อย่างลึกซึ้งว่า:
     “อยากให้เด็กที่มาเรียนกับเรา จบไปแล้วเขาได้ใช้ประโยชน์จากความรู้จริงๆ พัฒนาทักษะชีวิตเขาได้ แล้วเขากลายเป็นคนที่เป็น 'นักการเรียนรู้' คือรู้ช่องทางว่า ถ้าพวกเขาเจอประเด็นปัญหาที่เข้ามาอย่างนี้ เราจะต้องไปศึกษาจากไหน เราต้องไปหาข้อมูลจากไหนในการมาแก้ไขปัญหา หรือว่าอะไรในชีวิตของตัวเอง”

สร้างโอกาสทางการศึกษาเพื่อความเท่าเทียม
     ตามภารกิจของพระราชบัญญัติส่งเสริมการเรียนรู้ สกร.อำเภอเชียงดาว ได้ขยายขอบเขตการทำงานครอบคลุมการเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับคนทุกช่วงวัย "ตั้งแต่เกิดจนถึงสูงวัย" โดยมุ่งเน้นการเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายที่หลากหลายและเปราะบางที่สุดในพื้นที่ โดยเริ่มที่ตั้งเป้าในการการพาเด็กหลุดออกจากระบบกลับสู่การเรียนรู้ ในพื้นที่เชียงดาวซึ่งมีสถิติเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษาในระดับต้น ๆ ของประเทศ สกร.เชียงดาว ได้เดินหน้าในการติดตามและรับเด็กเหล่านั้นกลับเข้ามาดูแลเพื่อสร้างพื้นฐานชีวิตและการศึกษาที่เหมาะสมกับวัย
     การเสริมความรู้และการเยียวยากลุ่มเปราะบางเพื่อไปสู่การพัฒนาทักษะชีวิต โดยมีการทำงานร่วมกับภาคีเครือข่าย เช่น กลุ่มละครมะขามป้อม ในการจัดทำหลักสูตรทักษะเยาวชนพลเมืองโลก เพื่อฟื้นฟูเยาวชนที่มีปัญหาครอบครัว หรือเด็กกลุ่มชาติพันธุ์ ให้กลับมามีความมั่นใจในการแสดงออก ควบคู่ไปกับการเติมเต็มทักษะชีวิตและอาชีพให้กับกลุ่มผู้สูงอายุร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

การสร้างกำลังคน: ถักทอทักษะอาชีพ ผูกพันกำลังคนไว้กับบ้านเกิด
     ด้วยโจทย์สำคัญของเชียงดาวคือการที่เยาวชนส่วนใหญ่ออกไปทำงานนอกพื้นที่หรือย้ายถิ่นฐานกลายเป็นแรงงานในเมืองใหญ่ สกร.เชียงดาว ซึ่งร่วมมือกับเครือข่ายหลายภาคีจึงดำเนินกลยุทธ์สร้างกำลังคนเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจท้องถิ่นอย่างครบวงจร ที่เริ่มต้นด้วยการพัฒนาระบบธนาคารหน่วยกิต (Credit Bank) โดยสกร.เชียงดาว เป็นหนึ่งในพื้นที่นำร่องระบบ Credit Bank โดยเชื่อมโยงหลักสูตรการเรียนรู้เข้ากับสถานีเรียนรู้และแหล่งภูมิปัญญาชุมชน อย่างบ้านป้าหุย สตูดิโอ เชียงดาวบลู (Studio Chiangdao Blue), เกษตรอินดี้, งานปั้นเซรามิก Musashi Pottery, กลุ่มอาชีพบ้านป่าตึงงาม และเครือข่ายภูมิปัญญาที่มีในพื้นที่ เพื่อสะสมหน่วยกิตต่อยอดสู่การเรียนรู้ระดับสูงขึ้น ไปจนถึงการจับมือกับผู้ประกอบการและภาคเอกชนในการร่วมมือกับชมรมผู้ประกอบการในพื้นที่ในการออกแบบหลักสูตรด้านการบริการและการท่องเที่ยว โดยให้ผู้ประกอบการเข้ามาช่วยเป็นผู้ตรวจสอบคุณภาพ (QC) ทักษะของผู้เรียน และจัดทำบัญชีรายชื่อทักษะ (Skill Inventory) เพื่อรองรับการจ้างงานในฤดูกาลท่องเที่ยว  

การเรียนรู้ในมิติใหม่: เมื่อทั้งเมืองคือห้องเรียน
     มิติใหม่ของการจัดการศึกษาในยุคปัจจุบัน คือการก้าวข้ามข้อจำกัดของห้องเรียนไปสู่แนวคิด Chiang Dao Learning City ที่ทุกพื้นที่คือแหล่งเรียนรู้ การเรียนรู้ในเชียงดาวขยายไปสู่เรื่องการดำรงชีวิตและสุขภาวะ (Health Literacy) เช่น ความรู้เรื่องโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) และการดูแลสุขภาพ โดยการสร้างมุมเรียนรู้และระบบสื่อออนไลน์ร่วมกับสาธารณสุขอำเภอและโรงพยาบาล เพราะเชื่อว่าเมื่อคนมีสุขภาพดี ย่อมมีความพร้อมในการเรียนรู้และสร้างรายได้  
     เป้าหมายสำคัญของการร่วมสร้างนิยามของการเรียนรู้ใหม่คือการปรับบทบาทคนเชียงดาวไปสู่การเป็น "นักการเรียนรู้" (Life-long Learner) ที่การเรียนไม่ได้จบไปเพียงเพื่อใช้วุฒิการศึกษาไปสมัครงาน แต่เปลี่ยนผู้เรียนให้กลายเป็นคนที่รู้จักตั้งคำถาม รู้ช่องทางแสวงหาข้อมูล และสามารถนำความรู้มาวิเคราะห์แก้ปัญหาในชีวิตจริง อาชีพ และครอบครัวได้อย่างเท่าทันโลก 
     เชียงดาวแสดงให้เห็นแล้วว่า การศึกษาเชิงพื้นที่ที่เชื่อมโยงกับวิถีชีวิตจริง สามารถสร้างภูมิคุ้มกัน สร้างอาชีพ และยกระดับคุณภาพชีวิตของคนทุกกลุ่มได้อย่างแท้จริง การเรียนรู้จึงไม่ใช่หน้าที่ ไม่ใช่ภาระ แต่เป็น “โอกาส” ที่ทำให้ทุกคน ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน วัยใด หรือมีข้อจำกัดทางสังคมอย่างไร ก็สามารถเติบโตและใช้ชีวิตในบ้านเกิดได้อย่างภาคภูมิ